Baris
New member
DOMİNANT GÖZ NASIL BULUNUR? BİLİMSEL YÖNTEMLER, TESTLER VE GÖRME SİSTEMİNİN İŞLEYİŞİ
Giriş: İki gözümüz var ama neden birini daha fazla tercih ediyoruz?
Hiç bir fotoğraf makinesinin vizöründen bakarken, bir ok atarken veya uzaktaki küçük bir nesneyi parmağınızla hizalamaya çalışırken hangi gözünüzü kullandığınıza dikkat ettiniz mi? Benim bu konuya bilimsel açıdan ilgimi çeken nokta, iki gözümüzün birlikte çalışmasına rağmen beynimizin bazı görsel görevlerde bir göze daha fazla öncelik verebilmesi. Üstelik bu tercih, herkes için aynı şekilde ortaya çıkmıyor.
Göz baskınlığı veya yaygın adıyla dominant göz, belirli görsel görevlerde diğer göze kıyasla daha fazla tercih edilen ya da görsel işlemede daha etkili olan gözü ifade eder. Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Dominant göz, mutlaka daha keskin gören, daha sağlıklı veya anatomik açıdan daha güçlü olan göz demek değildir.
Bu ayrım, konuyu yalnızca evde yapılan basit bir teste indirgememek gerektiğini gösteriyor. Nitekim Vision dergisinde 2019 yılında yayımlanan García-Pérez ve Peli araştırması, farklı göz baskınlığı testlerinin her zaman aynı sonucu vermediğini ortaya koymuştur. PMC+1
Bu yazıda dominant gözün evde nasıl bulunabileceğini, kullanılan testlerin hangi bilimsel ilkelere dayandığını, araştırmalarda elde edilen bulguların nasıl yorumlanması gerektiğini ve göz baskınlığının günlük yaşamla ilişkisini ele alalım. Tartışmaya katılan herkesin kendi deneyimini bilimsel bulgularla karşılaştırması da konuyu daha anlaşılır hâle getirebilir.
1. Dominant göz nedir? Göz baskınlığının bilimsel temeli
Dominant göz, iki göz arasındaki işlevsel tercih farklılığını açıklamak için kullanılan bir kavramdır. İnsan görme sistemi, sağ ve sol gözden gelen görüntüleri beyinde birleştirerek derinlik, mesafe, hareket ve nesne konumu hakkında bilgi üretir. Buna binoküler görme denir.
İki göz aynı sahneyi biraz farklı açılardan gördüğü için beyin bu görüntüler arasındaki farklardan yararlanır. Böylece üç boyutlu derinlik algısı oluşur. Fakat her iki gözün görsel sisteme katkısı her koşulda eşit olmayabilir.
Göz baskınlığını anlamak için üç temel kavramı birbirinden ayırmak gerekir:
- Yönelimsel baskınlık (sighting dominance): Bir hedefi bir açıklıktan görme veya parmakla hedefi hizalama gibi görevlerde hangi gözün tercih edildiğini ifade eder.
- Duyusal baskınlık (sensory dominance): İki göze farklı görsel uyaranlar verildiğinde beynin hangi gözden gelen görüntüye daha fazla ağırlık verdiğiyle ilgilidir.
- Görme keskinliğine bağlı baskınlık (acuity dominance): İki gözün görme keskinlikleri farklı olduğunda, daha net görüntü sağlayan gözün işlevsel avantajını ifade eder.
Bu üç özellik birbiriyle ilişkili olabilir; ancak aynı anlama gelmez. Ooi ve He'nin 2020 yılında yayımlanan Sensory Eye Dominance: Relationship Between Eye and Brain başlıklı derlemesi, özellikle yönelimsel ve duyusal baskınlığın her zaman örtüşmediğini vurgular. Araştırmacılar, duyusal baskınlığın binoküler görme sırasında iki gözden gelen bilgilerin beyinde nasıl dengelendiğiyle ilişkili olduğunu açıklar. PubMed Central (PMC)+1
Dolayısıyla bir kişinin sağ gözü yönelimsel olarak baskınken, duyusal testlerde sol gözünün daha fazla ağırlık kazandığı görülebilir. Bu durum tek başına bir görme bozukluğuna işaret etmez.
2. Evde dominant göz nasıl bulunur? Üç pratik test
Dominant gözü belirlemek için özel bir cihaz gerektirmeyen bazı basit yöntemler vardır. Bunlar özellikle yönelimsel göz baskınlığını değerlendirmek için kullanılır. Testleri uygularken iyi aydınlatılmış bir ortamda bulunmak, uzaktaki hedefin net görünmesini sağlamak ve gözleri sırayla kapatırken başı oynatmamak önemlidir.
A) Delikli kart testi (Hole-in-the-card testi)
Dominant Eye Test: How to Tell Which Eye is Dominant
Como Descobrir Qual é o Seu Olho Dominante - Dr. Gilberto Krasilchik | Oftalmologia em São Paulo - SP - Higienópolis
Contact Lenses: Using 2 Tests of Dominance | Optometric Management
7
Bu yöntem, dominant gözü bulmak için en çok bilinen uygulamalardan biridir.
Uygulama adımları:
1. Bir kâğıt veya kartonun ortasına yaklaşık 2–3 santimetre çapında bir delik açın.
2. Kollarınızı öne uzatın ve kartı iki elinizle tutun.
3. İki gözünüz de açıkken, birkaç metre uzaktaki sabit bir nesneyi delikten görün.
4. Başınızı ve kartı mümkün olduğunca sabit tutarak önce sağ gözünüzü, sonra sol gözünüzü kapatın.
5. Hedefi delikten görmeye devam ettiğiniz gözü belirleyin. Diğer göz kapatıldığında hedef merkezde kalıyor, gözlerden biri kapatıldığında ise hedef delikten kayboluyorsa, bu sonuç yönelimsel baskınlık hakkında fikir verir.
Burada önemli olan, hedefi iki göz açıkken delikten hizalamış olmanızdır. Yalnızca bir gözü kapattığınızda hedefin görünür kalıp kalmamasını değerlendirmek, iki gözün başlangıçtaki hizalamasını dikkate almadan yorumlanmamalıdır.
Bu testin bilimsel temeli, beynin iki gözden gelen görüntülerle bir hedefi nasıl hizaladığına dayanır. Ancak sonuç, duyusal baskınlığı veya görme keskinliğini tek başına göstermez.
B) El ve parmakla hedef hizalama testi (Porta testi)
Dominant Eye Test: How to Tell Which Eye is Dominant
Bu yöntemde bir parmak veya kalem kullanılır.
1. Birkaç metre uzaktaki sabit bir nesne seçin.
2. İki gözünüz açıkken işaret parmağınızı hedefle aynı hizaya getirin.
3. Başınızı ve parmağınızı oynatmadan sağ gözünüzü kapatın.
4. Ardından sağ gözünüzü açıp sol gözünüzü kapatın.
5. Parmak ile hedef arasındaki hizanın hangi göz açıkken daha iyi korunduğunu gözlemleyin.
Parmağın hedefle hizasını daha iyi koruyan göz, yönelimsel olarak baskın gözünüz olabilir. Bununla birlikte testin uygulanışı, hedefin uzaklığı ve kişinin parmağını tutuş biçimi sonucu etkileyebilir.
Sporcularda göz baskınlığını değerlendiren çalışmaları inceleyen sistematik bir derleme, Porta testinin araştırmalarda sık kullanılan yöntemlerden biri olduğunu, ancak uygulama biçimlerinin çalışmalar arasında değişebildiğini bildirir. Bu nedenle farklı kişilerin sonuçlarını karşılaştırırken yöntemin aynı şekilde uygulanıp uygulanmadığına dikkat etmek gerekir. PMC+1
C) Ellerle oluşturulan açıklık testi (Miles testi)
Establishing Dominance
Dominant Eye Exam: How to Tell Which Eye is Dominant
There Is Left And Right Handed-ness, But Do We Have A Dominant Eye Too? » ScienceABC
8
Miles testi de delikli kart testine benzer bir mantıkla çalışır; ancak kart yerine eller kullanılır.
1. İki elinizi öne uzatın.
2. Başparmaklarınızla işaret parmaklarınızı birleştirerek küçük üçgen veya yuvarlak bir açıklık oluşturun.
3. İki gözünüz açıkken uzaktaki bir nesneye bu açıklıktan bakın.
4. Açıklığı hedefin üzerinde tutarak ellerinizi yavaşça yüzünüze yaklaştırın.
5. Açıklığın kendiliğinden hangi gözünüzün önüne geldiğini gözlemleyin.
Açıklık genellikle yönelimsel olarak baskın gözün önüne gelir. Bununla birlikte ellerin yüze yaklaştırılma biçimi ve kişinin hareket alışkanlıkları sonucu etkileyebilir.
Miles ve Porta testleri, günlük kullanım açısından pratik olsa da bir göz muayenesinin yerini tutmaz. Özellikle göz baskınlığını gözlük, kontakt lens, lazer cerrahisi veya başka bir klinik karar için öğrenmek isteyenlerin yalnızca bu testlere güvenmemesi gerekir.
3. Bilimsel araştırmalar ne söylüyor? Sayılarla göz baskınlığı
Bir testin kolay uygulanabilmesi, her zaman güvenilir ve geçerli bir ölçüm yaptığı anlamına gelmez. Bilimsel değerlendirmede iki ayrı kavram önemlidir: Güvenilirlik, ölçümün benzer koşullarda tutarlı sonuçlar vermesidir. Geçerlilik ise ölçümün gerçekten değerlendirmek istediğimiz özelliği ölçüp ölçmediğidir.
Göz baskınlığı araştırmaları bu ayrımın neden önemli olduğunu açıkça gösteriyor.
2012 yılında Clinical and Experimental Optometry dergisinde yayımlanan Sighting versus sensory ocular dominance başlıklı araştırmada, normal görme özelliklerine sahip 72 genç yetişkin incelenmiştir. Araştırmacılar, yönelimsel baskınlığı değerlendirmek için delikli kart testini; duyusal baskınlığı değerlendirmek içinse gözlerden birine +1,50 diyoptri bulanıklık eklenen testi kullanmıştır.
Araştırmanın sonuçları şöyledir:
- Yönelimsel testte katılımcıların yüzde 71'inde sağ göz baskın bulunmuştur.
- Duyusal testte sağ göz baskınlığı yüzde 54 olarak belirlenmiştir.
- İki yöntemin aynı kişide aynı gözü baskın göstermesi yalnızca yüzde 50 düzeyinde gerçekleşmiştir.
Bu bulgular, aynı kişinin dominant gözü hakkında kullanılan yönteme bağlı olarak farklı sonuçlar elde edilebileceğini gösterir. Araştırma, her iki testin de mutlaka hatalı olduğu anlamına gelmez; farklı işlevleri ölçüyor olabileceklerini düşündürür. PMC+1
2019 yılında García-Pérez ve Peli tarafından yayımlanan başka bir araştırma ise duyusal göz baskınlığını ölçen psikofiziksel testleri karşılaştırmıştır. Araştırmacılar, 40 gözlemcide iki temel psikofiziksel yöntemin sonuçlarını ve diğer klasik değerlendirmelerle ilişkisini incelemiştir.
İki psikofiziksel testin sağ göz, sol göz veya belirgin olmayan baskınlık sınıflandırmasında yalnızca 40 katılımcının 11'inde, yani yüzde 27,5'inde aynı sonuca ulaştığı bildirilmiştir. Katılımcıların 14'ünde, yani yüzde 35'inde, iki test birbirine zıt gözleri baskın göstermiştir. PubMed+1
Bu oranlar ilk bakışta şaşırtıcı gelebilir. Ancak araştırmanın amacı, herkeste aynı gözün baskın çıkmasını beklemekten çok, ölçüm yöntemlerinin birbiriyle ne ölçüde uyuştuğunu değerlendirmektir. Ayrıca 40 kişilik bir örneklemden elde edilen oranları bütün insanlara doğrudan genellemek doğru olmaz.
Giriş: İki gözümüz var ama neden birini daha fazla tercih ediyoruz?
Hiç bir fotoğraf makinesinin vizöründen bakarken, bir ok atarken veya uzaktaki küçük bir nesneyi parmağınızla hizalamaya çalışırken hangi gözünüzü kullandığınıza dikkat ettiniz mi? Benim bu konuya bilimsel açıdan ilgimi çeken nokta, iki gözümüzün birlikte çalışmasına rağmen beynimizin bazı görsel görevlerde bir göze daha fazla öncelik verebilmesi. Üstelik bu tercih, herkes için aynı şekilde ortaya çıkmıyor.
Göz baskınlığı veya yaygın adıyla dominant göz, belirli görsel görevlerde diğer göze kıyasla daha fazla tercih edilen ya da görsel işlemede daha etkili olan gözü ifade eder. Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Dominant göz, mutlaka daha keskin gören, daha sağlıklı veya anatomik açıdan daha güçlü olan göz demek değildir.
Bu ayrım, konuyu yalnızca evde yapılan basit bir teste indirgememek gerektiğini gösteriyor. Nitekim Vision dergisinde 2019 yılında yayımlanan García-Pérez ve Peli araştırması, farklı göz baskınlığı testlerinin her zaman aynı sonucu vermediğini ortaya koymuştur. PMC+1
Bu yazıda dominant gözün evde nasıl bulunabileceğini, kullanılan testlerin hangi bilimsel ilkelere dayandığını, araştırmalarda elde edilen bulguların nasıl yorumlanması gerektiğini ve göz baskınlığının günlük yaşamla ilişkisini ele alalım. Tartışmaya katılan herkesin kendi deneyimini bilimsel bulgularla karşılaştırması da konuyu daha anlaşılır hâle getirebilir.
1. Dominant göz nedir? Göz baskınlığının bilimsel temeli
Dominant göz, iki göz arasındaki işlevsel tercih farklılığını açıklamak için kullanılan bir kavramdır. İnsan görme sistemi, sağ ve sol gözden gelen görüntüleri beyinde birleştirerek derinlik, mesafe, hareket ve nesne konumu hakkında bilgi üretir. Buna binoküler görme denir.
İki göz aynı sahneyi biraz farklı açılardan gördüğü için beyin bu görüntüler arasındaki farklardan yararlanır. Böylece üç boyutlu derinlik algısı oluşur. Fakat her iki gözün görsel sisteme katkısı her koşulda eşit olmayabilir.
Göz baskınlığını anlamak için üç temel kavramı birbirinden ayırmak gerekir:
- Yönelimsel baskınlık (sighting dominance): Bir hedefi bir açıklıktan görme veya parmakla hedefi hizalama gibi görevlerde hangi gözün tercih edildiğini ifade eder.
- Duyusal baskınlık (sensory dominance): İki göze farklı görsel uyaranlar verildiğinde beynin hangi gözden gelen görüntüye daha fazla ağırlık verdiğiyle ilgilidir.
- Görme keskinliğine bağlı baskınlık (acuity dominance): İki gözün görme keskinlikleri farklı olduğunda, daha net görüntü sağlayan gözün işlevsel avantajını ifade eder.
Bu üç özellik birbiriyle ilişkili olabilir; ancak aynı anlama gelmez. Ooi ve He'nin 2020 yılında yayımlanan Sensory Eye Dominance: Relationship Between Eye and Brain başlıklı derlemesi, özellikle yönelimsel ve duyusal baskınlığın her zaman örtüşmediğini vurgular. Araştırmacılar, duyusal baskınlığın binoküler görme sırasında iki gözden gelen bilgilerin beyinde nasıl dengelendiğiyle ilişkili olduğunu açıklar. PubMed Central (PMC)+1
Dolayısıyla bir kişinin sağ gözü yönelimsel olarak baskınken, duyusal testlerde sol gözünün daha fazla ağırlık kazandığı görülebilir. Bu durum tek başına bir görme bozukluğuna işaret etmez.
2. Evde dominant göz nasıl bulunur? Üç pratik test
Dominant gözü belirlemek için özel bir cihaz gerektirmeyen bazı basit yöntemler vardır. Bunlar özellikle yönelimsel göz baskınlığını değerlendirmek için kullanılır. Testleri uygularken iyi aydınlatılmış bir ortamda bulunmak, uzaktaki hedefin net görünmesini sağlamak ve gözleri sırayla kapatırken başı oynatmamak önemlidir.
A) Delikli kart testi (Hole-in-the-card testi)
Dominant Eye Test: How to Tell Which Eye is Dominant
Como Descobrir Qual é o Seu Olho Dominante - Dr. Gilberto Krasilchik | Oftalmologia em São Paulo - SP - Higienópolis
Contact Lenses: Using 2 Tests of Dominance | Optometric Management
7
Bu yöntem, dominant gözü bulmak için en çok bilinen uygulamalardan biridir.
Uygulama adımları:
1. Bir kâğıt veya kartonun ortasına yaklaşık 2–3 santimetre çapında bir delik açın.
2. Kollarınızı öne uzatın ve kartı iki elinizle tutun.
3. İki gözünüz de açıkken, birkaç metre uzaktaki sabit bir nesneyi delikten görün.
4. Başınızı ve kartı mümkün olduğunca sabit tutarak önce sağ gözünüzü, sonra sol gözünüzü kapatın.
5. Hedefi delikten görmeye devam ettiğiniz gözü belirleyin. Diğer göz kapatıldığında hedef merkezde kalıyor, gözlerden biri kapatıldığında ise hedef delikten kayboluyorsa, bu sonuç yönelimsel baskınlık hakkında fikir verir.
Burada önemli olan, hedefi iki göz açıkken delikten hizalamış olmanızdır. Yalnızca bir gözü kapattığınızda hedefin görünür kalıp kalmamasını değerlendirmek, iki gözün başlangıçtaki hizalamasını dikkate almadan yorumlanmamalıdır.
Bu testin bilimsel temeli, beynin iki gözden gelen görüntülerle bir hedefi nasıl hizaladığına dayanır. Ancak sonuç, duyusal baskınlığı veya görme keskinliğini tek başına göstermez.
B) El ve parmakla hedef hizalama testi (Porta testi)
Dominant Eye Test: How to Tell Which Eye is Dominant
Bu yöntemde bir parmak veya kalem kullanılır.
1. Birkaç metre uzaktaki sabit bir nesne seçin.
2. İki gözünüz açıkken işaret parmağınızı hedefle aynı hizaya getirin.
3. Başınızı ve parmağınızı oynatmadan sağ gözünüzü kapatın.
4. Ardından sağ gözünüzü açıp sol gözünüzü kapatın.
5. Parmak ile hedef arasındaki hizanın hangi göz açıkken daha iyi korunduğunu gözlemleyin.
Parmağın hedefle hizasını daha iyi koruyan göz, yönelimsel olarak baskın gözünüz olabilir. Bununla birlikte testin uygulanışı, hedefin uzaklığı ve kişinin parmağını tutuş biçimi sonucu etkileyebilir.
Sporcularda göz baskınlığını değerlendiren çalışmaları inceleyen sistematik bir derleme, Porta testinin araştırmalarda sık kullanılan yöntemlerden biri olduğunu, ancak uygulama biçimlerinin çalışmalar arasında değişebildiğini bildirir. Bu nedenle farklı kişilerin sonuçlarını karşılaştırırken yöntemin aynı şekilde uygulanıp uygulanmadığına dikkat etmek gerekir. PMC+1
C) Ellerle oluşturulan açıklık testi (Miles testi)
Establishing Dominance
Dominant Eye Exam: How to Tell Which Eye is Dominant
There Is Left And Right Handed-ness, But Do We Have A Dominant Eye Too? » ScienceABC
8
Miles testi de delikli kart testine benzer bir mantıkla çalışır; ancak kart yerine eller kullanılır.
1. İki elinizi öne uzatın.
2. Başparmaklarınızla işaret parmaklarınızı birleştirerek küçük üçgen veya yuvarlak bir açıklık oluşturun.
3. İki gözünüz açıkken uzaktaki bir nesneye bu açıklıktan bakın.
4. Açıklığı hedefin üzerinde tutarak ellerinizi yavaşça yüzünüze yaklaştırın.
5. Açıklığın kendiliğinden hangi gözünüzün önüne geldiğini gözlemleyin.
Açıklık genellikle yönelimsel olarak baskın gözün önüne gelir. Bununla birlikte ellerin yüze yaklaştırılma biçimi ve kişinin hareket alışkanlıkları sonucu etkileyebilir.
Miles ve Porta testleri, günlük kullanım açısından pratik olsa da bir göz muayenesinin yerini tutmaz. Özellikle göz baskınlığını gözlük, kontakt lens, lazer cerrahisi veya başka bir klinik karar için öğrenmek isteyenlerin yalnızca bu testlere güvenmemesi gerekir.
3. Bilimsel araştırmalar ne söylüyor? Sayılarla göz baskınlığı
Bir testin kolay uygulanabilmesi, her zaman güvenilir ve geçerli bir ölçüm yaptığı anlamına gelmez. Bilimsel değerlendirmede iki ayrı kavram önemlidir: Güvenilirlik, ölçümün benzer koşullarda tutarlı sonuçlar vermesidir. Geçerlilik ise ölçümün gerçekten değerlendirmek istediğimiz özelliği ölçüp ölçmediğidir.
Göz baskınlığı araştırmaları bu ayrımın neden önemli olduğunu açıkça gösteriyor.
2012 yılında Clinical and Experimental Optometry dergisinde yayımlanan Sighting versus sensory ocular dominance başlıklı araştırmada, normal görme özelliklerine sahip 72 genç yetişkin incelenmiştir. Araştırmacılar, yönelimsel baskınlığı değerlendirmek için delikli kart testini; duyusal baskınlığı değerlendirmek içinse gözlerden birine +1,50 diyoptri bulanıklık eklenen testi kullanmıştır.
Araştırmanın sonuçları şöyledir:
- Yönelimsel testte katılımcıların yüzde 71'inde sağ göz baskın bulunmuştur.
- Duyusal testte sağ göz baskınlığı yüzde 54 olarak belirlenmiştir.
- İki yöntemin aynı kişide aynı gözü baskın göstermesi yalnızca yüzde 50 düzeyinde gerçekleşmiştir.
Bu bulgular, aynı kişinin dominant gözü hakkında kullanılan yönteme bağlı olarak farklı sonuçlar elde edilebileceğini gösterir. Araştırma, her iki testin de mutlaka hatalı olduğu anlamına gelmez; farklı işlevleri ölçüyor olabileceklerini düşündürür. PMC+1
2019 yılında García-Pérez ve Peli tarafından yayımlanan başka bir araştırma ise duyusal göz baskınlığını ölçen psikofiziksel testleri karşılaştırmıştır. Araştırmacılar, 40 gözlemcide iki temel psikofiziksel yöntemin sonuçlarını ve diğer klasik değerlendirmelerle ilişkisini incelemiştir.
İki psikofiziksel testin sağ göz, sol göz veya belirgin olmayan baskınlık sınıflandırmasında yalnızca 40 katılımcının 11'inde, yani yüzde 27,5'inde aynı sonuca ulaştığı bildirilmiştir. Katılımcıların 14'ünde, yani yüzde 35'inde, iki test birbirine zıt gözleri baskın göstermiştir. PubMed+1
Bu oranlar ilk bakışta şaşırtıcı gelebilir. Ancak araştırmanın amacı, herkeste aynı gözün baskın çıkmasını beklemekten çok, ölçüm yöntemlerinin birbiriyle ne ölçüde uyuştuğunu değerlendirmektir. Ayrıca 40 kişilik bir örneklemden elde edilen oranları bütün insanlara doğrudan genellemek doğru olmaz.